Siteyi  Firefox kullanarak açınız. İnternet explorer ile tam olarak yazıları ve görüntüyü sağlayamazsınız.

Makale



ЦЛЯМА, ФАНАТ ВЯ ФЯДАИ ЮМРЦ

Email Print PDF

Закир мцяллим юмрц, талейи, хасиййяти, лап неъя дейярляр яввяли вя сону щагда дюня-дюня дцшцндцкъя цляма, фанат вя фядаи сюзляринин мяна тутумлары щей фикримдя доланыр. Мян бу мяна тутумлары иля Закир Мяммядов адлы инсанын, алимин юмцр хятти арасында бир мющкям кюрпц эюрцрям. «Цляма» кюрпцсц Закир мцяллимин щяйатда сонсуз мясум инсан щиссляри, дцнйанын, зяманянин бу вахты, бу вядясиндя инсана инам, яйилмязлик, мяьрурлуг, доста, сюзя, ягидяйя мющкям садиглик, цлви дуйьулары иля там ращат, архайын аддымламасына хидмят едирди.

Закир мцяллимин фанат кюрпцсц ону гялбян, рущян, ейни заманда бейни, шцуру иля баьландыьы щадисяляря, идейалара доьру апарырды. О да эедирди бу кюрпц бойунъа. Эет ки, эедясян 100 дяфя, 1000 дяфя эетмишди бу кюрпц иля. Амма щеч вахт пешиман олмамышды Фанат кюрпцсцндян, кцсмямишди юз Фанат кюрпцсцндян. Закир мцяллим ъаныны гоймушду бу кюрпц йолунда. Яслиндя бу кюрпц онун юз хислятиндян, характериндян эюрцнян вя эюрцнмяйян, эизлидян дя эизли ъящятляриндян кярпиъ-кярпиъ, даш-даш щюрцлмцшдц.

Фядаи кюрпцсц дя онун инсан щяйаты тарихинин хейли яввял илляринин щадисяси-абидясидир. Щяля лап ушаглыг илляриндя мяктяб дюврцндя щамыдан ялачы охумаьа чалышарды, али мяктябя дахил олмаг да бу кюрпцнцн юзцлцнц бяркидярди. Амма бунлар нядир ки?.. Закир мцяллим Фядаи о заман олду ки, ъаныны-ганыны, истиращятини, ясябини, ращатлыьыны, пулуну, имканыны севдийи сянятя щяср етди. Бцтцн елми иътимаиййятя мялум олан 19 монографийа, 250-дян артыг елми ясяр, ятрафында йалныз елмля баьлы, елм наминя тцьйан едян щадисяляр, эюзлянилмяз хястялик вя гырыг юмрц онун фядаи кюрпцсцнцн сюнмяз, ябядийашар, парлаг чил-чырагларындандыр. Инди бу парлаглыгда баъар эюрмя бу цляманы, бу фанаты, бу фядаини!!!

Ону МЕА-да ишя дцзялдийим илк илляр, айлар, эцнлярдян таныйырдым. Даь бойда адам иди. Шах дурушу, од йаьан бахышлары, имам-пейьямбяр ювладларыны хатырладан цз ъизэиляри варды. Демя эюркями мяьрурлуьундан, шах дурушу ягидясиндян, од йаьан бахышлары ирадясиндян, дюнмязлийиндян, ъизэиляри сафлыьындан, тямизлийиндян хябяр верирмиш.

Чох вахт ясяби эялиб, ня эизлини, ясяби дя гайыдарды. Дюврцн бцрократик рущу да йягин ки, сыхыр, инъидирди ону. Киши оланларын горхаглыьы, сюзлярини, дцшцндцклярини, йяни яслиндя онунла разылашдыгларыны бирбаша дейя билмядикляри – онун щаггыны кимя эюряся, няйя эюряся данмалары партладырды бейнини, цряйини.

Эялирди, йеня эялирди, щей эялирди. Эяляркян дюшямя билирди ня чякдийини, чцнки айаьынын алты «дцнйа» кими даьылырды. Эедирди, гапыларын чырпылмасындан диварлар сиркялянирди, суваглара бахан олмурду, ичиндян хябяр тутан олмурду. Ичдя, црякдя дамарларын диварларында чатлар йаранырды!!!

Илляр кечди. Мян садяъя щаггы тапданан бир алим кими таныдыьым Закир Мяммядову хейли йахындан бирэя ямякдашлыгда таныдым. Елминя, фяалиййятиня, аилясиня еля бу сырада цлямалыьына, фанатлыьына, фядаилийиня дяриндян бяляд олдум. Щяля онун аилясиня, йахын достларындан башга щеч кяся мялум олмайан сещирли, ъазибядар аляминя дя дахил олдум. Ня гядяр эюзял шерляри вар имиш Закир мцяллимин, неъя эюзял рясмляри вармыш Закир мцяллимин.

Закир мцяллим чохумуза эюрцндцйц кими сярт, гуру, диниб-данышмаз, «юлцйя щай, дирийя пай вермяз» адамлардан дейилмиш. Еля мян юзцм сящв етмишям ону йуморсуз, дузсуз адам кими тясяввцр етмякдя.

Демя Закир мцяллим орбитиня щяр адамы дахил едя билмирмиш. Демя онун орбитиня юзцня бянзяйян, юзц кими, щеч олмазса бир аз она охшайан адамлар дцшя билярмиш. Бах о заман гийамят дейиб-эцлян, шаграг эцлян, зарафат едян, дузлу-мязяли Закир мцяллим эюрцняъякмиш!..

Фикримъя, чохлары Закир мцяллимин щеч бу хасиййятини дя билмядиляр ки, о щеч кясин ардынъа данышмырды. Щеч кяся гуйу газмыр, щеч кяся бющтан атмырды! Йыхылана балта вуран чох олар. О щеч вахт беля етмирди. Бир дяфя беля «йыхыланлардан» бири тязяъя хятриня дяймишди. Хащиш етдим ки, онун китабы вар сиздя, верин бахым. О дягигя ясябиляшди: - О мяня щядиййя едиб о китабы. «Ай Закир мцяллим, бяс индиъя сизи инъидиб». «Ня олсун, о айры, бу айры, мян яманятя хяйанят етмярям».

Закир мцяллим щяйат мцяллими иди. Ямялляри иля дцзлцк, етибар, виъдан, мянявиййат дярсляри верирди. О гядяр юйрядирди ки, «5» аласан! 4, 3, 2 алмаг олмазды бу дярслярдян!!!

Закир мцяллим узун илляр еля наминя конфликтдя олдуьу адамларын шяхсиййяти иля баьлы щеч вахт пис фикир демязди. Адларыны еля чякирди ки, лап еля бил доьма адамынын адыны чякир. Мянъя бу ондан иряли эялирди ки, Закир мцяллимин цз-эюзц юйряшмишди бу адамлара. Эянълийиндян бярабяр чалышмышдылар бир институтда. Неъя дейярляр, бир йердя йаваш-йаваш да гоъалмышдылар.

Бу да мяним гянаятимдир ки, Закир мцяллими щямин адамларын эцлляси вурмады.

Закир мцяллими ъорма-ъоъуг «тялябяляри» нин зящярли эцлляляри тутду! Бир эцлля, ики эцлля, цч эцлля, юзц дя архадан. Эятирди, «ъорма-ъоъуьа» Шярг фялсяфяси кими гапысы Азярбайъанда йеэаня алим Закир Мяммядов цчцн ачыг олан бир мцряккяб-сирли сащядян мювзу верди. План йазды. Фикримъя, бунун ня демяк олдуьу елм сащясинин адамларына айдындыр. 3 ил йетишдирди. Бирдян «ол шаэирдляр устадларына кяъ бахдылар!» О заманын ишидир «ол шаэирдлярин эюзляриндя ган даммар-дамар олаъаг йа йох?!» Амма Закир мцяллимин цряйиндян, бейниндян ган ахды!!! Сарсылмады ъянэавяр, кцсдц щяйатдан, кцсдц вя Академийайа йолу «хястя олдуьундан», «хястяханада йатдыьындан», «ъярращи ямялиййат кечирдийиндян», «мязуниййятдя олдуьундан» вя с. вя и.а. аз-аз дцшдц.

Вя бир эцн ону севян, досту олмагдан фяхр дуйан щцгугшцнас алим Алхас Кишийев кядярля, яслиндя аьлайа-аьлайа дящлиз бойу растына чыханлара Закир мцяллимин даща щеч вахт Академийайа эялмяйяъяйини деди.

Туфан гопмады ялбяття. Йер-эюй даьылмады ялбяття. Эцняш дя батмады. Биръя о эцн ону севдийиндян онун севдийи йаьыш йаьды. Бялкя дя бу ондан айрылыьа дюзмяйянляря сяс верян эюйлярин сямими етирафы иди? бялкя дя бу тябии йаьыш Закирин юлцмцндян хябяр тутан она доьма язиз рущларын эюз йашлары иди!

Закир мцяллимя досту Малик евляндийи эцн саат щядиййя едибмиш. Узун иллярмиш о саат ишлямирмиш, щятта щара гойулдуьу беля унудулубмуш. Закир мцяллимин цряйинин сон дюйцнтцляри достунун щядиййяси олан бу сааты титрядиб. Саат «щарада» олдуьуну ъинэилтиси иля щарай чякиб билдириб.

Закир мцяллими севян, еля Закир мцяллимин дя севдийи, етибар етдийи, инандыьы Азяр Мустафайевин сяси тутулду дяфндян сонра. Дейясян о да эизлятдийи, уддуьу эюз йашларынын ъязасыны чякирди.

Закир мцяллимин бу дцнйайа вида эцнцндян галан бир унудулмаз хатиря дя онун анасы, репрессийа илляриндя кирпийи иля од эютцряряк ону бюйцтмцш ъяфакеш Щцснц ханымын вяфатынын дцз 40-ъы илиндя, март айынын 3-ц торпаьа тапшырылмасыдыр. Доьрудан да гейри-ади адамлар гейри-ади щадисялярля бу дцнйайа вида едирляр.

Закир мцяллимин аиляси щеч барыша билмирди мянфур, аьыр хястяликля. Цмидля йашайырдылар. Инанырдылар щякимлярин Закир мцяллими айаьа галдырмаьа гадир олаъагларына. Мянся даща «аьылланмышдым!» Билдийим цчцн бу дцнйанын ишлярини бир эцн Закир мцяллимя щяср етдийим «Устад» адланан шерими она йолладым. Шер беляйди:

УСТАД

МЕА-нын мцхбир цзвц

Закир Мяммядова щяср олунур

Анд ичмишдин ушагкян

мяктяби унутмайыб,

адыны доьрултмаьа.

- Оьул олар бах беля,

олдун елин «гочаьы».

Сян Ъаббар бяй ювлады,

Муртуза бяй кюклцудцн.

Дярддян нитги кясили

Кюнлц, эюзц сюзлцйдцн.

- Заман эялди, ъялладлар

ъязаланды, «сюйцндцн».

«Халг дцшмяни» адыйла

фяхр елядин, юйцндцн.

Тале ъыьырлар ачды

Нисэиллярдян севинъя

Няъиб-эюзял инсанлар

Инандылар сян эянъя.

Сян дювлят истямядин,

Шющрятин парлаглыьы

ъялб етмяди щеч сяни.

Щеч вахт йалан демядин,

Алдатмадын кимсяни!..

Щягигят аъы олар

бязян сюзцн дуз олду

йарасына наданын.

- Дцнйа доллар, бошалар,

гям етмя, Устад щярдян

Сейряк олду дюрд йанын!

Намус, гейрят, сядагят,

виъдан, паклыг, ядалят,

дюзцм, сябр, дяйанят,

аьыл, фикир, кярамят

Евиндя «Айя» олду

Бу «дярслярля» гоъалдын

Ушагларса эянъ олду.

Илк ешгин, ящдин Севда

юзцнц ода вурду.

- Алимля йашамаг «зор».

- Сяня атылан охлар,

сяня дейилян «йохлар»

цряйиня туш олду.

Сяня тохтахлыг верди

Эизлиндя эюзц долду.

Сянин бир севинъиня

мин севинъи гарышды.

Сяня хош олсун дейя

щяр язаба гатлашды.

Сянин фикрин «китабда»

- юзц кцсдц-барышды.

Сянинля фяхр ейляди.

Сяндян ястяхфуруллащ

Лап Аллащ тяк данышды!

Вяфадар юмцр достун,

- эюзцндя щямян Севда,

«Йенийетмя», шух, ъаван.

Бяхш еляди юмрцня

цч гыз бала, бир оьлан.

Бащар кимйачы - мцяллим,

Орхан эюзял тарихчи.

Сюзлц-наьыллы Айтяк

Сяни далда гойар бах,

олуб философ алим,

институтда мцяллим.

Дузлу-мязяли Цлкяр

Кюрпяйкян вясф етмишдин

Елляр эюзяли Цлкяр

шяргшцнас-тяръцмячи,

Бу эцн кювряк аддымлы

Сабащ о да «биринъи».

Ушаглыгда, эянъликдя

йашайыб, чякдиклярин

архада галды неъя?!

Уьурлар сыра иля

чыхдылар габаьына.

Елмляр намизяди

философ алим-доктор

Ъилдлярля тядгигатляр

садя, касыб евини

бязядикъя бязяди.

Инди мцхбир цзвсян

щяйат неъя эюзялдир!..

Биръя доьма Гарабаь

азад ола йаьыдан

Гуртуласан бяй оьлу,

Вятян дейиб чякдийин

бу йаньылы аьыдан!..

«Муртуза бяй баьы йан!

Сюкцлмя йадчын а Дан!

Евин дцшмяндя, баба

ня йатмысан дур, ойан!

Дюзмцрям дярдя даща

цряйимдян ахыр ган!..»

Устад, агил бир дайан

щагг назиляр, цзцлмяз

Иэид ярян оьланлар

эцн эяляр дюйцш едиб,

Доьма йурдуну алар!!!

Щяля гаршыда тойлар,

чал-чаьыр эцнлярин вар.

Йаваш-йаваш щазырлаш

- Нишан ал, нишан апар.

Юмцр инди башлайыр!

Китаблары пай-пай ет.

- Нявялярчин сай айыр!

Дцшцнъя ъод, ял щамар

Алнындан зящмят тяри

пучур-пучур щей даммар.

Инсан оьлу, инсан тяк

юмцр сцрдцн – бунунчцн

башыны уъа тутуб

гцрурла йеримяйя

Устад, сянин щаггын вар!!!

ХЫ – 2001.

Бундан сонра хястя олан Закир мцяллимин цряйи ачылды мяня, бир поемасыны эюндярди. 1957-ъи илдя йазыбмыш. Поеманы китаб формасында дцзялтмишди. Ади каьызын цстцнц еля бязямишди ки, илк анда полиграфийа нцмунясиня охшайырды. Китабын цстцндяки тясвир дя мяналы иди, чох шей дейирди: сяманын алтында йашыл будаглы бир нящянэ аьаъ. Бир дя бир ляпир. Сяманын алты дцнйамыз, аьаъ Заман, ляпир ися йягин, йягин ки, инсанын – онун юмрц демяк имиш!!!

Закир мцяллим щаггында китаб йазылдыьыны ешидян дост-танышлары щявясля, истякля онунла баьлы хатирялярини йолладылар. Хатирялярин щяр бири онун юзц кими сямими, ряван, щягиги, доьручудур. Щяр хатирядя дя онун «Цляма, Фанат, Фядаи» характери вя талейи тясдиглянир.

Закир мцяллим алим олмамышдан да İнсан иди, алим олдугдан сонра да İнсан галды. Неъя дейярляр? – Алим олмаг асандыр, İнсан олмаг чятин!

Закир мцяллим щям алим, щям инсан олмаьы баъарды. Онун цчцн инсан олмаг да, алим олмаг гядяр мцщцм, зярури олду. Бялкя буна эюря дя онун щаггында олан хатирялярин щяр бириндя бу ики хислят бир-бириндян айрылмаз олараг, вящдятдя тящлил олунур, гиймятляндирилир.

Амма йягин ки, мян вя еля сиз, демяли, биз Закир мцяллими алим олмасайды щеч инсан кими таныйа билмяздик. Она эюря дя мян онун щаггында илк яввял алим щямкарларынын фикирлярини китаба дахил едирям. Еля билирям ки, яксярян дцнйасыны дяйишмиш бу алим щямкарларынын щагг дцнйасына говушмуш Закир мцяллим щагда аьыллы дцшцнъяляри онун рясмини бизя даща дольун чатдырар.

Алимин оьлу, эянъ, еля атасы кими ляйагятли, тямкинли, савадлы бир щяммиллятимиз Орхан Закироьлунун (Бащарлынын) хатиря дцшцнъяляри иля монографийанын бу бюлцмцня, бу бюлцмля дя АМЕА-нын мцхбир цзвц Закир Мяммядов щаггында демяк истядикляримя, яслиндя дейя билдикляримя йекун вурурам.

«О, нядян ниэаран эетди? Бу щяйатда нядян доймады? О, санки гарыш-гарыш итирдийимиз Гарабаь торпаьыны эюря билмяйяъяйини щисс едирди вя бу иткинин аъысыны щяр заман диля эятирирди. Дойа билмядийи ися елми ахтарышлар иди. Сон няфясиня гядяр йазыб-йаратмаьа, йени-йени елми арашдырмалар апармаьа дахилян юзцндя бир йаньы щисс едирди. Бу эцн бу бюйцк зийалы вя фядакар алим, миллятиня баьлы инсан арамызда йохдур. Ня йахшы ки, вахтында бизлярин щяр биринин гялбиндя Азярбайъан фялсяфи фикриня гаршы севэи гыьылъымы йандырыб. Онун елмдя йохлуьу ися фялсяфя тарихиндя эяляъякдя плаэиата йол верилмядян йениликлярин олуб-олмамасы иля билиняъяк».

Яслиндяся Закир Мяммядовун елми, йаратдыглары, мяняви дцнйасы щагда дейиляъяк Сюзцн заманы инди башлайыр.

Салам, бюйцк Цляма, Фанат, Фядаи!!!

Салам, ХХ ясрин бюйцк Азярбайъан философу Закир Мяммядов (Бащарлы)!!!

Хатира Гулицева

 

 

ДЯНИЗ АДАМЛАРЫ

Email Print PDF

50 ил Пираллащыда

«Абшероннефт» НГЧИ-дя ютян йарым яср

Пираллащынын тарихи гядим заманлара эедиб чыхыр. Дейирляр ки, бу адада йашайанлар йердян чыхан вулканы юзляринин инанъ йери щесаб едибляр вя бу адайа заман-заман ахышанлара юз мяскянляринин адыны аллащын пири, гядим тцрк топоним дил гурулушуна аид олараг Пираллащи дейибляр. Совет дюврцндя бу гядим инсан мяскянимизин ады да мяняви тяъавцзя мяруз галараг бир ингилабчынын шяряфиня Артйом адландырылмышдыр.

Адада тябии нефт вя газ чыхарма алимлярин вя сяйащятчилярин диггятини дя та гядимдян ъялб етмишдир. Беля ки, Пираллащы адасында нефт вя газ щасилаты щаггында илкин мялуматлар 13-ъц ясрдя Венесийа сяйащятчиси Марко полонун ясярляриндя гейд едилмишдир. 1834-ъц илдя Ейхвалт Пираллащы адасында дайаг гуйулардан нефт чыхарылдыьыны эюстярмишдир. Ингилабдан яввялки дюврцн тядгигатчыларындан Академик Г.В.Абих Пираллащы адасында нефт вя газ чыхарылмасыны эюстярмякля бярабяр гейд едир ки, Русийада дяринлийи 132 метр олан гуйу илк дяфя Бакы Губернийасында 1869-ъу илдя Пираллащы адасында газылыб.

1935-ъи илдя Хязяр дянизиндя полад дирякляр цзяриндя сащилдян 500 метр аралы йердя ПИраллащы дяниз йатаьында газылмыш 157 сайлы гуйу эцндя 30 тон нефт фантан вурмушдур. Мараглыдыр ки, щямин гуйу бу эцн дя ишляйир.

Юмрцнцн 23-ъц йайында тале Мящяррям Дадашову бир чевик сычрайышла бу адайа атды. Мящяррям мцяллим ясл пешясиня, бу пешядя бюйцк уьурларына йетмякля бярабяр, мющкям, голлу-будаглы ъямиййятимизя, халгымыза дяйярли ювладларла тямсил олунан эюзял бир аилянин дя тямялини мящз бурада – Пираллащыда гойду.

Щашийя: 1958-ъи илин август айынын 6-сы бюйцк Иран ингилабчысы Ъяфяр Мяммядзадя – Кавианын гызы тибб университетини яла гиймятлярля битирян Мялащят Пираллащыда эенеколог щяким кими ишя башлады. Пираллащыда чалышан Эянъ Мялащят Пираллащыда нефт мядянляриндя чалышан гадынлары мцайиня едир, нефтчи аиляляринин ювлад севинъинин сябябкары олурду. Тале – эянъ геолог Мящяррям Дадашовла, эянъ эенеколог щяким Мялащят Кавианын йолларыны бурада кясишдирди. Онлар дювлятин ган донору програмында иштирак едяркян таныш олдулар. Сонра иш еля эятирди ки, Мящяррям Дадашов дюврцн тананмыш маарифчилик ъямиййяти олан Билик Ъямиййятинин Язизбяйов району цзря, Мялащят ханым ися сырф Пираллащы цзря рящбяри олду.

… 1962-ъи илин чяршянбя эцнляринин бириндя Мящяррям мцяллим Мялащятин аилясиня елчилярини йоллады. Онлар бир нечя эцн ярзиндя нишанланыб, аиля гурдулар. Той эенерал Кавианын эениш мянзилиндя тянтяня иля гейд олунду. Бу бирэя ниэащдан онларын 3 оьул ювлады дцнйайа эялди.

Мящяррям мцяллимин – мяним бу дяниз адамымын, танынмыш нефтчи эеологун орбитиня – адасына дцшмяйин юз йоллары вар. Ялбяття ки, ян ясас йол мянявиййат мясялясидир. Дахили бош, шяхсиййят олмайан бир кяс онун щяндявяриндя доланса да, бу орбитя дахил ола билмяз. Чцнки, бу ада бцсбцтцн мянявиййат адасыдыр. Дцзц инсанларла йазы цнсиййятимин тяхминян 25 или ярзиндя мян чох, хейли чох синядяфтяр, мцталияли, щазыръаваб, башынын дювряси дил-сюз олан адамларла гаршылашмышам. Амма етираф едим ки, онларын еля хейлиси дя дилдя, сюздя, лап олсун биликдя, интеллектдя пярэар, ъязбедиъи олублар. Ямяля мянявиййата эялдикдя онларын еля хейлиси аз вя йа чох мянада «ахсайыблар»…

Эюрцнцр щяртяряфли олмаг, неъя дилдя, хасиййятдя вя ямялдя дя йцксяк мянявиййат тимсалы олмаг танры ишидир: верэидир, ярмяьандыр вя с.

Беляъя Мящяррям мцяллим неъя дцшцнцр, неъя дярк едир щяйаты еля дя йашайыр, юзцндян йашъа кичикляря яслиндя щамыйа бу ъцр йцксяк мянявиййатла йашамаьы тювсиййя едир.

Бу очерк цчцн ондан тяръцмейи щалыны истядим. Мцгяддяс кяламымыз «Бисмиллащир-рящманир-рящим» ля башлайан бир эениш щяйат енсиклопедийасыны тягдим етди мяня. Яслиндя бу онун мянимля, мящз мянимля, инсан – бяшяр ювлады – бяни адам сющбяти иди. Щям дя хатирявари бир сющбят, щяр бир ъцмлядян ися халгымызын тцкянмямиш, тцкянмяйяъяк дяйярли инсан ъизэиляри уъалан сющбят...

Яввялъя «Дяниз адамлары» рубрикамын она аид пешя гейдляринин архасында дайанан «бяркимиш полад» ла таныш олаг: Садя операторлугдан, лору десям, нефт фящлялийиндян бюйцк вя шяряфли юмцр – зящмят йолу кечмиш Мящяррям Нясир оьлу Дадашов 1935-ъи илдя Шямкир районунун Дялляр гясябясиндя анадан олмушдур. 1943-53-ъц иллярдя орта мяктябдя охумушдур. Орта мяктяби битирдийи илдя Азярбайъан Дювлят Университетинин эеоложи- ъоьрафийа факултясиня дахил олмуш, ораны 1958-ъи илдя битиряряк мцщяндис- эеолог–нефтчи ихтисасына йийялянмишдир. 1958-ъи илин август айынын 2-синдян етибарян «Абшероннефт» НГЧИ-дя оператор, бюйцк эеолог, лабараторийа ряиси, «елми-тядгигат вя истещсалат ишляри сехинин» ряиси (13 ил), 3 сайлы «нефт вя газчыхарма сехинин» ряиси (12 ил) ишлямишдир.

Мящяррям Дадашов 15 илдир ки, «Абшероннефт» НГЧИ-нин «техники истещсалат шюбясинин» ряиси вязифясиндя ишляйир.

О 1965-ъи илдя «Артйом адасынын шимал гырышыьы вя Эцрэан дянизи нефт йатагларынын мящсулдар гатынын ашаьы шюбясинин щидрокимйави сявиййяси, сяъиййяси вя онларын ишлянмяси мясяляляри» мювзусунда диссертасийа мцдафия едяряк эеолоэийа–минеролоэийа елмляри намизяди алимлик дяряъяси алмышдыр. Мящяррям Дадашов истещсалатда тятбиг едилмиш 10-дан чох ихтиранын, 400-дян артыг сямяряляшдириъи тяклифин, 30-дан артыг елми мягалянин мцяллифидир. Бир факты гейд едяк ки, Мящяррям Дадашовун бу фяалиййятинин (онун ихтиралары вя сямяряляшдириъи тяклифляри нязярдя тутулур) дювлятимизя сямяряси юз дюврцнцн малиййя ямсаллары иля щесабландыгда 8 милйард манатдан артыг олмушдур.

Мящяррям мцяллим бир нечя ил Азярбайъан Дювлят Нефт Академийасында, узун илляр ися Бакы Нефт Техникомунун Пираллащы адасындакы филиалында дярс демишдир. О дцнйанын 35 юлкясиндя: Йапонийа, Мисир, Иорданийа, Йунаныстан, Тцркийя, Кипр, Иран, Ирак, Сурийа, Руминийа, Болгарыстан, Италийа, Франса, Испанийа, Малта, кечмиш совет республикаларынын щяр бириндя, Мяккя-Мядиня (Щяъъ зийарятиндя 4 дяфя) вя с. езамиййят вя туристик сяфярлярдя олмушдур.

Дольун юмцрдцр, юрняк щяйатдыр еля дейилми? Ялбяття Мящяррям мцяллимин сащясиндя дя, диэяр сащяляримиздя дя бу ъцр зянэин, нцмуняви щяйат йолу кечмиш адамларымыз вардыр. Амма онун мяня тягдим етдийи хатиря гейдлярдя – тяръцмейи щал давамында ифадя олунан инсан варлыьы, шяхсиййят ъизэиляри, мянявиййат чаларлары иля надир щалларда растлашмаг олур. Эялин бирликдя таныш олаг вя еля щамылыгла да зювг алаг бу шяряфли юмцр сащиби азярбайъанлымыздан. Бу еля-обайа зинят инсанымыздан: «бир мцдрик дейиб ки, «сян анадан оланда щамы севинди, сян ися аьладын. Еля йаша ки, дцнйа иля видалашанда сян севинясян, щамы ися аьласын». Бир мцдрик дя дейиб ки, «инсан эяряк йа юйрядян олсун, йа юйрянян. Цчцнъц ъцр адам олмаг йарамаз». 50 илдя ишлядийим дюврдя юйряндиклярими щямкарларыма тялгим етмякдян гцрур щисси дуйурам. Юзцмц хошбяхт санырам ки, мяним йетирмялярим инди мясул вязифялярдя уьурла чалышырлар. Онларын хош сядалары мяни севиндирир.

«Товрат»-да йазылмышдыр ки, Аллащ – таала Мусайа (я) буйурду: Ей Муса, рящбяр олдуьун шяхслярин гаршысында гязябини уд. Мян дя юз гязябими сяндян узаглашдырым».

Адил инсан эюр ня дейир: «Нясищят инсана файда веряр. Нясищяти лохма-лохма вер, истяйирся йесин. Сюзцн файдасы чох сюйлямякля вя йа сюйлянилянляри щейрятля динлямякля дейил. Сюзцн файдасы ешитдийин сюзц тятбиг етмякдир».

Коллективдяки аб-щавадан да чох шей асылыдыр. Хош щалына о кясин ки, саьлам, ишэцзар коллективя дцшцр. Мяним бу сарыдан да бяхтим щямишя эятириб. Истяр фящля ишляйяндя, истярся дя мцщяндис ишлядийим илк иллярдя коллективляримдя тялябкар вя гайьыкеш щамилярим олуб. Онларын гайьысы сайясиндя бу сявиййяйя чатмышам. Буна эюря Аллащыма миннятдарам.

50 илдир нефтимизин халгын истифадясиня верилмяси йолунда ямяйими ясирэямядян чалышсам да щеч вахт шан-шющрят, ад-сан барясиндя дцшцнмямишям. Садяъя чалышмышам ки, аилямя алын тяри иля газанылмыш щалал рузи апарым. Она эюря дя щямишя юйрянмишям, эюрцб-эютцрмцшям. Илляр кечиб мяним юзцмдян дя юйрянибляр. Дащи франсыз йазычысы вя мцтяфяккири Виктор Щцго йазмышдыр ки, «тярбийя етмяк виъдана сюйкянир, тящсил ися елмя». Сюзсцз, мяним елми педогожи фяалиййятимин гайяси дя бу йюндядир. Юмрцм бойу мцяллим адыны шяряфля дашымышам. Улу юндяримиз Щейдяр Ялийевин мцдрик бир кяламы мяним мцяллимя мцнасибятими айдын ифадя едир: «мян дцнйада мцяллим адындан шяряфли ад танымырам».

Дяниз адамы – цстялик щяйат Адамы, бялкя дя щяйат йох, йашадыьымыз щяйатдан юз мяняви ганадлары иля йцксякляря галхмыш, пак рущларын долашдыьы Танры мяканында пярвазланан мяним мцдрик дяниз гящряманым Мящяррям мцяллим йахшылыьы, няъиблийи, инсанлыьы ян Али кейфиййятляр кими гябул едир вя тювсиййя едир: «Мян 50 ил бундан яввял университети битириб мцтяхяссис кими дянизя эяляндя щяйат тяърцбяси олмайан, щеч кими танымайан бир Адам идим. Щям Пираллащы, щям дя Зиря гясябяляри сакинляри мядянлярин ясас ишчи гцввясини тяшкил едирди. Онлар мяни гайьы иля ящатя етдиляр, чох шей юйрятдиляр. Онларын – тяърцбяли нефтчилярин сайясиндя пешя вя щяйат тяърцбяси газандым. Щямишя юз щамилярими миннятдарлыгла йад едирям, онлара чох саь олун дейирям.

Мювланя Физули бу барядя эюрцн ня дейиб: «Халга тяшяккцр етмяйя гадир олмайан, халидя дя (йарадана) шцкр етмяз». Мян о хошбяхт адамларданам ки, 3 нясля: аталар, оьуллар (гызлар) вя нявялярля ишлямишям вя ишляйирям. Аталар мяни юйрядибляр, онлара миннятдарам. Оьуллара билдиклярими юйрятмишям – щалал хошлары олсун. Нявяляря ися аталары иля бирликдя щамилик едирям – онлара щяйатын чятинликляриндян горхмамаьы, мцбариз олмаьы, юйрянмяйя ъан атмаьы арзулайырам. Юйрядяня миннятдарлыг едян ян бюйцк адам, ян сядагятли инсан Щязрят Яли (я) олуб. О дейиб ки, «Мяня бир щярф юйрядянин гулуйам.»

Мящяррям мцяллим цчцн беляъя мцяллим еля бир варлыгдыр ки, она тян, бярабяр йохдур. Бу ъцр йцксяк мяняви кейфиййятлярин сащиби, мяним дяниз адамым Мящяррям мцяллим 4 дяфя мцгяддяс Щяъъ – Кябя зийарятиндя олуб. Бу зийарятляря кцтляви щал алмыш эцнащларын йуйулмасы ниййяти иля эетмяйиб. Ясла. Мящяррям мцяллим Нур даьынын ашигидир. Дейирляр ки, Мяккя шящяриндян тяхминян 10 км. аралыда йердян 3000-2500 метр щцндцрлцкдя йерляшян, сылдырым гайалардан ибарят Нур даьы Мящяммяд Пейьямбярин (я) севимли сейрянэащы олмушдур. Мцгяддяс китабымыз Гурани-Кярим мящз Нур даьында назил олмушдур. Мящз бу щягигят 11 ил юнъя Мящяррям мцяллими сылдырым гайаларла Нур даьына апарыб чыхарды вя о замандан онлар Мялащят ханым вя Мящяррям Дадашов Нур даьынын ашигляриня дюндцляр.

О сябр сащибидир. Инсанлара бу бюйцк Аллащ кяламыны вя дярсини нясищят, вясиййят едир. Юзц дя мцгяддяслярдян мисалларла инам доьура-доьура. «Пейьямбяр (я) Ъябрайылдан сорушду ки, сябр нядир? Ъябрайыл ярз етди: - «Сябр одур ки, шад эцнляриндя мющкям вя мцгавимятли олдуьун кими наращат эцнляриндя дя мцгавимятли вя сарсылмаз оласан. Щямчинин имканлы олдуьун вахтларындакы кими касыблыьында, саьлам эцнляриндя олдуьун кими хястяляндикдя язмини ялдян вермяйясян». Демяли сябрли Адам она бир мцсибят цз вердикдя бир бялайа дцчар олдуьунда, ъамаат йанында шикайят едиб юз щалындан эилейлянмямялидир». Ъон Милтон дейиб: «Бядбяхтлик кор олмагда дейил, кор олмаьа дюзцмлц олмамагдадыр».

Мящяррям мцяллимин гейдлярини бир нечя дяфя диггятля охуйурам. Бирдян мяня еля эялир ки, о щеч нефтчи дейил, философдур. Ещ бялкя дя сирли, ъазибядар дяниз ону философ едиб. Мящяррям мцяллимин дцшцнъяляридир: «Нефт гуйуларынын инсана бянзяри вардыр. Онларын да дюйцнян цряйи, дуйан гялби, вуран нябзи вардыр. Аз щасилатлы гуйулар хцсуси диггят вя щяссаслыг тяляб едир».

Мящяррям мцяллим дейир ки, мян эеъя-эцндцз дуа едирям. Дцнйамызын саламат олмасыны, халгымызын фираван йашамасыны, бцтцн инсанларын хошбяхт олмасыны Аллащдан диляйирям. Мящяррям мцяллим Аллащын, йараданын бюйцклцйцнц ян хырда гум дянясинин, чыггылы гарышга баласынын хялг едилмясиндя, йохдан варда эюрдцйц кими, ян али йараныш инсаны онун Йараданын алилийиня, шяриксизлийиня инама чаьырыр. Дцнйанын 35 юлкясини эязмиш Мящяррям мцяллимин унудулмаз бир хатирясиндя она гаршылашдыьы бюйцк бир чятинликдя «Аллащу Якбяр, Ла Илащя Иллаллащ» кялмясинин неъя кюмяк олдуьу юз яксини тапмышдыр.

Мящяррям мцяллим юмрцнцн мцдрик дюврцндядир. Бу аьсачлы йеришиндян-дурушундан ихтийар гоъалыьын якс-сядасы эялян инсанымыз мяндя Аллащын севимли бяндяси тяяссцратыны ойадыр. Йухарыда пешя автобиографийасы иля таныш олдуг. Цстялик мяняви дцнйасына гатылдыг. Бунлар фани, юлцмлц дцнйанын юлмяз, йашар дяйярлярини аловлу вя ити бахышлары, сярраст нитги иля ъямиййятя ютцрян, тялгин едян бир инсанын щяйат, пешя ъизэиляридир. Тябии, Мящяррям мцяллим аиля башчысыдыр. Эянъ, голлу-будаглы нясил аьаъынын сащибидир. Щяйат йолдашы – 45 иллик юмцр досту Щаъы Мялащят ханым 54 илдир ки, фасилясиз олараг халгымыза хидмят едир. Йцзлярля, бялкя ондан да артыг бюйцк рягямлярля щесабланан сайда азярбайъан ювладынын дцнйайа саь-сялим эялмясиня ъаныны гойуб. Щяля сонсузлугдан язиййят чякян онларла ел гызымыза ана олмаг севинъини бяхш едиб вя етмякдя дя давам едир.

Онун 3 ювлады – Елшян, Кабус вя Кянан ясл вятян ювладларыдыр. Онлар дцнйайа эялдикляри бюйцйцб, бойа-баша чатдыглары оъаьын щалаллыг, шяряф, ляйагят дяйярлярини ярмяьан кими гябул едиб дашыйырлар. Елшянин ясл ихтисасы мцщяндис олса да истедад адланан бир эюзяллик пяриси ону еля-йурда эюзял сянят дуйуму, сяс щяссаслыьы олан мусигичи кими танытды. Йягин сизлярин чохунун бу анда эюзц юнцня уъа бойлу, шах дурушлу, цз ъизэиляриндян ися сакитлик, мцлайимлик, сяняткараня щиссляр охунан бир аккардиончу эялди. Бяли биз щамылыгла онун ефиря эятирдийи йени ифа тярзини вя йени йарадыъылыг дясти-хяттини щейранлыгла изляйирик.

Мящяррям мцяллимин икинъи оьлу Кабус Дадашов да бармагларла ишляйир. Амма онун бармаглары Елшян кими тякъя рущун диктяси иля ишлямир. О рущу аьла, билийя ъилалайыб ишляйир. Щям дя мусиги алятляриндян бир ириси Аккардион цзяриндя дейил, бяшяри – Инсаны идаря едян Бейин цзяриндя, микроскопла, бялкя ондан да эцълц ъищазларла эюрцнян Бейин тохумалары цзяриндя ишляйир. Бяли Мящяррям мцяллимин Кабус оьлу нейро-ъярращдыр. Юлкямиздя аналогу олмайан Республика Нейро-Ъярращлыг Хястяханасынын Баш Щякимидир.

Цчцнъц оьлу Кянан Дадашов да гардашлары кими халгына, дювлятиня шяряфля хидмят едир. Дювлят гуллугчусу олан бу эянъ оьул илк бахышда щяддян зийада сярт адам тяяссцраты йарадыр. Ити мцщакимяляри, дярин мцлащизяляри иля щятта бир гядяр йашлы эюрцнцр. Мяня еля эялир ки, мцдрикляр буну да доьру дейибляр: цчцнъц ювлад няслин нцмунясидир. Бу инанъа баьланыб Кянаны мцшащидя едяндя баба-мяшщур Иран ингилаб щярякатынын лидери, эенерал Ъяфяр Мяммядзадя-Кавианын мяняви симасы эюз юнцня эялир…

Цмумиййятля ися мяним дяниз гящряманым Мящяррям Дадашовун аилясиндя ъиддиййят, тялябкарлыг, мясулиййят щисси, низам-интизам, ядяб-яркан кейфиййятляри дяйишилмяз ганунлардыр. Бцтцн аиля-ата да, ана да, ювладлар да, щятта нявяляр дя, щятта аилянин йахынлары да, щятта, щятта бу евя гядям гойан щяр бир кяс садаладыьымыз ганунлара баьлыдырлар.

Мящяррям мцяллимин евиндя бир нечя дяфя гонаг олмушам. Бцтцн мянзилин – евин аурасы зийа – нур тялгин едир. Бу Евин юз мяняви акустика вя мозаикасы вар. Еля бил бу щеч ев, мянзил дейил… Садя, юзцнямяхсус яшйаларын топландыьы, юз-юзцня йер етдийи, отуруб динъини алдыьы бир музейдир. Оъаг сюзц дя уйьун эялир бу мянзилин мязмунуна. Щяр ики Щаъынын охудуглары дуаларданмы, гылдыглары намазларданмы, йохса бу евин сакини зийалыларын зийасындан су ичир бу мязмун? Гой буну бу йазыдан онлары таныйанлар десин…

Мящяррям Дадашов-мяним дяниз адамым артыг 50 илдир ки, сящяр сцбщдян – 5-дян ойаныб, ики сащатлыг йолу адлайыб Пираллащыда иш башында олур.

Онунла цзбясурят отуруб бир аз йашадыьымыз эерчяклярдян дя щямсющбят олмаг истядим. Илащи, щяр шейдян разы, шцкр ичиндя олан бу адам мяня дя никбинлик, щяйат севярлик щиссляри ашылады. Мящяррям мцяллимин дащи Ъавиддян бу мягамда эятирдийи мисраларса онун ращатлыьындан, разылыьындан хябяр верян дцшцнъяляри кими йаддашыма из салды:

Бяхтийарсан яэяр чякдийин ямяк,

Ъащан сцфрясиня верся бир чичяк.

Беляъя бу бяхтийар адам, дяниз паклыьына бцрцнмцш Мящяррям Дадашов щяр шейя ясл мцдрик инсан, агил мцдрик кими йанашыр, гиймят верир. Она эюря дя Мящяррям мцяллим чохундан, чохумуздан фяргли-олдуьу кими йяни тябии эюрцнцр. Мяним дяниз адамым, Хязяр гящряманым тябии эюрцндцйц кими дя сямими, дцрцст, пак инсан кими, алим кими, щаъы кими таныныр, севилир, дяйярляндирилир.

Хатиря Ъащан

 

 

ЯФСАНЯВИ ГЯЩРЯМАНЛАР – АНА ВЯ БАЛА

Email Print PDF

-- Эеъянин бир Алями иди… Сяксякя ичиндя уйуйурду улу вятянин бир исти буъфьы. Кими йухусунда хш сабащлар эюрцрдц, кими йухусунда вящшятляр йашайырды… Кими шящидини-накамыны анырды, кими шящид йадиэарынын хошбят эйнлярини диляйирди йараданындын йарф йухулу… Бирдян кянд итляринин щяйаъан сясляри ешидилди.Бирдян кяндин кишиляри-ярянляри зяиф варлыгларын кюмяйи цчцн илк олараг байыра атылды.Бирдян бцтцн ятраф мцщасиряйя алынды. Щамы тялям-тялясик евлярдян чыхыб зирзямиляря долушду. Бир эцн,бир эеъя дцшмян эцллясиндян горунмагчын няфяслярини ичляриня чякиб дюядцляр.Ахшам,гаш гаралынъа тяхминян 200-300 няфярлик дястялярля эюзляри йурд-йуваларында, фикирляри дядя-баба рущларынын уйудуьу мязарытанда,гулаглары архаларыйса йазыг-йазыг сяслянян мал-гараларында, ити-ити аддымларла ел-обадан узаглашдылар…Илкин мягсяд почт шюбясиня эедиб мяркязи мялуматландырмаг иди.Беля дя етдиляр.Лакин мяркяздян щеч бир хябяр олмады.Кор-пешман,аъ-йалаваъ мешяляря ахышдылар,ахышдылар йох, мешяляря сяпяляшдиляр… 4 эцн ъанында бир дярин сойуглуг эизлянян,хцсусян дя феврал кими гышын оьлан чаьында,кичик чилянин дювранында мешяляр онларынкы олдуьу цчцн онлара исти оъаг олду. Амма йеня олмурду… Амма йеня сойугду,шахта балта кими кясирди.Бурада дейибляр,беля дя сюйляйибляр аталарымыз «аллащ горусун».Тонгал да чатмаг олмурду.Ишыьы эцдян ъанаварлара бянзяйян дцшмян Ани сурятдя щцъум едиб,ишыьы атяшя тутурду.Булаглар донуб,буз баьламышды.Адамларын азугяляри тцкянмишди.Ъийярляр сусузлугдан йанырды.Кишилярин сынаьа чякилян эцнц иди.Гадынларын дюзцмцнцн сынанан Аманы иди.Ушагларын,кюрпялярин аъындан-сузундан гырылан вахты иди.Кимся гар йемяйи дцшцндц. Киминся аьлына эялди Ки,бялкя б угар ичинин йаньысыны сойудар… Щамы она гошулду.Кичик-бюйцк,гадын-киши гарла гидаланды.Яввял-яввял щеч ня щисс етмядиляр.Сонра додаглары,ардыйъа да ъийярляри партлаг-партлаг олмаьа башлады…

Дюзцрдцляр.4 эцн 40 ил иди санки,йетишя билмирдиляр мянзил башына.Щансы ъыьыра дцшцрдцлярся,щансы йолла эедирдилярся дцшмянля гаршылашырдылар.Дцшмянся дцшмян иди,шикары иля санки ойун-ойнайырды.Шикарыны даьа-даша салмагдан щязз алырды.

Артыг гардан да доймушдулар.Артыг гар да онларын сусузлуьуну йатырмырды.Бирдян бир ананын белиня шялялядийи 9 айлыг кюрпяси чыьырмаьа башлады.Йорулмуш,ялдяндцшмцш ана кюрпясинин истяйини билдийи цчцн утана-утана ону синясиня басды. Аъындан сон няфясини топлайыб щарайа чаьыран кюрпя даща да бярк аьлады. Шярикят щава, сясини ичиня чякиб сусан ятраф, дярдли-дярдли щара эетдиклярини беля билмяйян адамлар кюрпянин сясиндян яввял диксиндиляр,сонра наращат олдулар, даща сонра горхмаьа башладылар: «индиъя дцшмян хябяр тутаъаг тапаъаглар бизи»,дейиб йемяк истяйян корпяни сусдурмаьа чалышдылар.Мяслящятляр юзцнц доьрултмады.Кюрпя киримирди.Онда Ким ися сярт гярар Верди.Кясилсин кюрпянин сяси.Боьулсун кюрпя. Ана анлайырды.Ана баша дцшцрдц.Бу аьыр щюкмцн мянасыны. Яля дцшя билярдиляр.Бир кюрпянин бадына 200 Вятяндаш Ясир дцшя билярди… Сонра няляр,няляр эюзляйярди бу 200 ясир дцшмцш Вятяндашы… Йох,о буна йол веря билмязди.Ясирляримиздян дя, дцшмянин гяддарлыьындан да йахшы хябярдар иди.

Бяс ювлад гатили олмаг неъя? Буну неъя баъарардымы Ана? Йарадан анна, йетирян анна?! Баъармазды вя баъармырды да!.. Бир юйцд, он хябярдарлыг, йцз щюкм… Ана бялкя дя кюрпясиня юмцр газанмаг цчцн дягигяляри бир-бириня ъаламаг истяди… Мцмкцн гядяр сакитляшдирмяйя чалышды ону. Сцдмц галарды 4 эеъянин мешя щяйатында, сцдмц галарды аъындан юлян ананын дюшляриндя?.. Киримяди кюрпя. Анна бялкя йеня вахт газанмаг истяди, йагяти гярары иди,»Эцлляляйин мяни! Ата-анама дейин ки,юзц баласына эюря беля етди». Йярары рядд едилди. Кюрпя боьулмалыдыр.

Анна о ан Аллащла данышды,кюрпя иля билян олмады.Амма ямри йериня йетирди.Ялини мясум гызъыьызын хырдаъа додагларына гойду.Кюрпя анламады йараданыны.Сонра динмязъя эюзлярини йумду. Кимся синясиня башыны гойуб ращатлыгла «юлдц»деди.

Ана йенидян шялясини чийниня алды. Юлян йаврусунун аьырлыьы ня иди Ки, анна эцнащынын гаршысында…Анайа чоху буну да чох эюрцрдц»ушагсан бяйям, гой бир аэаъын,колун дибиня…». Анна онсуз да юз ябяди эцнащы иляйди. О эцнащ о гядяр аьыр иди Ки, бир дя бу аллащсызлыьы цзяриня алмады. Йаддашы титряди, гящяр боьду ону.Щряйиндя деди, ахы о Салатындыр.Ахы она бу ады шящид ата вя шящид Салатын Яскярова вериб.Неъя атым онларын хатирясини дцшмянин айаьы алтына?!

Динмязъя, баласы кими, юлц сцкуту иля дястя иля аддымлады…Эюзлянилян баш Верди. Бир дя башларыны галдырыб эюрдцляр Ки, дцшмянин гаршысындадырлар. Рансы тяряфя гачайдылар. Дцшмян щяр тяряфдян онлары ящатяйя алмышдылар. Бцтцн бир дястя Ясир эютцрцлдц. Онлары зирзямийя салдылар.Айаглары гарла-бузла йеримякдян донмуш адамлар индидя ясирлийин зиндан аьырлыьына туш олмуш губарыны йашамаьа башладылар.Тякъя шахта вуран ял-айаглары дейил, Вятяндаш щиссляри, вятян дуйьулары эюйняйиб онлары аьрыдырды.

… Бир гадынын севинъли сяси щамыны юзцня ъялб етди. «Ай гыз, ушаг йашайыр..»Бу яламят иди. Бу танрыдан ишаря иди.Бу мцждя иди… Демяли Танры Бйцклцйцнц эюстярирди бяндясиня. Йазыг бяндясиня, гяддар дцшмян бяндясиня… «Бахын Сиз мящв етдиниз мяним йаратдыьымы.Бу мцмкцн дейил. Мя йараданы сизляр мящв едя билмязсиниз. Мян она юмцр,тале,гисмят йазмышам.Буну онун ялиндян щеч бир гцввя ала билмяз! Ня дцшмян, ня анна!..»

Анна кюрпяйя бахды.Няфясини йохлады. Гап-гара рянэя дцшмцш кюрпя доьурдан няфяс алырды…

Ана индии дцнйанын бир тяряфдян хошбяхти иди, бир тяряфдян Ясир бядбяхт… Онлары дяйишдиляр… Дцшмян юзцнцн мурдар адамларыны алыб онлары гайтарды. Амма йеня дцшмянлийини тясдигляйяряк, 12 яисирини гайтармайараг…

Бу 200 няфярин тале-гисмят йазысыйды. Галанлар ися инсанлыьа сыьмайан вящшятлярля гятля йетирилдя. Дцнйа Нагасаки, Херосимо дящшятлярини йашады о эцн. Бяшяр иргиндян асылы олмайараг бцтцн дцнйа миллятляри лянятляр охуду миллят адланан, инсан адланан дцшмян донуна эирян ъаниляря, инсан гатилляриня…

Тарихя бир ганлы сялнамя дя ялавя олунду: КЕЧМИШ СОВЕТЛЯР БИРЛИЙИНИН АЗЯРБАЙЪАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА 1992-ЪИ ИЛИН ФЕВРАЛ АЙЫНЫН 26-дан 27-ня КЕЧЯН ЭЕЪЯ ЕРМЯНИСТАН ДЮЙЦШЧЦЛЯРИ РУС ОРДУСУНУН КЮМЯЙИ ИЛЯ ………………(ФАКТЛАР) …….

… Ана вя тарнынын мюъцзяси иля саь галан кюрпя 3 ай хястяханада, ъидди щяким нязаряти алтында галды. Ананын донмуш бармаглары дюня-дюня кясилир, баланын зядялянмиш бейни ян мцмкцн тибби мйалиъялярля саьалдылырды…

--- Бялкя дя йцз илляр кечяъяк бу олмуш, йашатмыш щадися наьыл,рявайят кими диллярдя долашаъаг.

Биз ися щямян 100 иллярдян габагдайыг.Она дедийимиз кими 100 илляр галыб.

Биз о наьылын, аъы рявайятин иштиракчылары иля цнсиййятдя олан ясрин адамларыйыг.

…. Беляъя ялим чатдыьы, цтцм йетдийи цчцн гыса бир ахтарыш едиб онлары – яфсаняви Милли гящряман анна вя Баланы тапдым.

Ялбяття Ки, илк олараг балайа ялим йетди. Бакынын Няриманов районунда йерляшян 47 сайлы мяктябя ялагя ачыб директор Айтян ханымдан онлары хябяр алдым. Сясиндян эянъ бир инсан олдуьу айдын дуйулан директор Айтян мцяллимя Салатынла марагландыьымы ешидян кими онлар щагда мялумат вя Ян ясас онларын ев телефонларыны верди. Бир нечя эцн ялагя йарада билмядим. Еня кюмяйя Айтян мцяллимя чатды. Щятта инан ки, «йардымыны»бцрузя вермядян мяним онларла ялагями йаратды. Эюрцшдя айдын олду Ки демя безиб бу аиля щяр илин йалныз Хоъалы фаъияси эцнц хатырланмаг, мцсащибя вермякдян… Сонракы унутганлыгдан да беляъя безиб бу юмрляринин гыса бир заманында олмазын иткиляр вермиш, язабдан «бели бцкцлмцш»анна вя бала…

Ьющкяь йаьыш йаьырды.Шящяри долашан грипп мяндян дя йан кечмямишди. Йцксяк гыздырма иля йатагда олсаь да эюрцшц тяхиря сала бильядим. Щятта мцсащибляримин дягиг цнваны иля дя марагланмадыьым цчцн, бир саата йахын эцълц хязридя онларын эюрцшцня эетдим.

… Яввял там щявяссиз гаршыландыьымы,сонра мяня иснишдиклярини айдын щисс етдим. Байагдан анасы вя Яфсаня баъысы иля сющбятимизи кянардан мцшащидя едян Салатын йанымызда отуранда цзцня , эюзляриня бахдым вя цряйим сызылдады.Щя сящв етмирям, онун эюзляри о мяшум эцн дящшятдян беля саршылмышды… Бяли, башга ъцр дя ола билмязди.Няся бир зядя олмалыйды… Салатынын анасы Мцшэиназ ханым мяним фикрими тясдигляйир вя «шцкцрляр олсун. Щяля бу йахшы вязиййятидир». Юйрянирям Ки, Салатынын эюз щякими, щяйат гядяр дяйярли дяйярли дцнйа немятини она гайтаран лоьман Паша Гялбинур олмушдур.

Мяним онларда олдуьум тяхминян 1 саат ярзиндя Салатынын еля анасы кими вятяндаш гящряман олдуьуну щисс едирям. Амма нядянся бирдян-биря бярк кюврялир. «Нийя ахы Рамили азад елямирляр?Яэяр мяни онда «юлдцрмясяйди аннам дцшмянляр 200 адамымызы гыраъагдылар.Рамил нейляйиб,1-ъясини юлдцрцб…Бах щеч кяс онун мцдафиясиня галхмыр.Мян тяляб едирям буну!» »…

Салатына анасы вя мян ганунларыдан данышырыг,бир аз сакитляшир.Она «сян ананын йериня гой бир анлыг юзцнц, Баланы боьырдынмы»суалыны верирям.Щямян кюврякликля «йох»дейир…

…Мцшкиназ ханым санки мящкямя гаршысында дайаныр бу мягамда вя сюз тапа билмяйян шащид кими дейим,йа еля ясл ъани кимими, эцъц црякдян эялян эюз йашларына чатыр…

Бир суал да анайа верирям:»бу дящшятли щадисяни Салатына юзцнцз данышмысыз»?

Эцнащсыз-эцнащкар ана даща ачыгъа аьлайыр.»Йох,мян баъармаздым…Анам дейиб»

Салатын эцлцмсяйир… баша дцшя билмирям ону, бу сирри билдийиня эюря, ону боьанын бу эюз йашларына эюря йа билмирям кядяринини юрт-басдыр етмяк цчцнмц щей эцлцмсяйир…

Арзулары нядир бу яфсаняви гящряманын—Аллащын севдийи бяндясинин.Мараглаырам.Ъаваб верир,юзц дя црякдян: Я бюйцк арзум анна вятянимизин азад олмасыдыр.Атам Йелмар Ящмядов о торпаглар уьрунда шящид олуб.Анам билдийиниз кими мяни гурбан вериб. Нйя вериб,200 вятяндашымыз мящв едилмясин. Мян юлцб-дирилмишям… Беляъя Ян бюйцк арзум 100-лярля щямвятянимин шящид,элил олдуьу Гарабаьын азад олмасыдыр.Сонра да али мяктябя дахил олмаг истяйирям.Сонра да хошбяхт олмаг истяйирям…

Салатын дилиня эятириб демяся дя бир арзусу аьрыйан, зяиф эюзляйирдян охунур.Яфсаняви гящряман ананын бир сюзц—истярдик, истяйирдик Ки, ццмцзцн явязиндян бир тяк Йелмара Милли гящряман Ады верлсин.Амма ешидилмир сясимиз…

Аилянин «ешидилмяйян сясляри» иля марагланырам.Яфсаня дейир,ъями 40 манат мааш алырам.Байылда мусиги мяктябиндя гармон дярси дейирям.

-- 40 манат мааш,бу мялумат мяни чох сарыдыр. Йахшы щяр цч «гящряман рясми »титулларыны ялдя едя билмир. Сябябляр олсун Ки, мягбул сайыла биляр. Бяс ахы беле язабкеш бир аилянин, аиля башчысыны Сойгырымда итирмиш бир ялил аилясинин цзвцня бу бахымдан диггят йюнялтмяк ахы олар…

Сорушурам, кимяся, щансыса хейриййячийя мцраъиятиниз олуб? Йох,дейир ана. Евдя чюряйи юзляри биширир… Евин ицмуми мянзяряси дя онларын бир чох,бяли, бир чох шящид аиляляриндян фяргли садя олдуьу да диггятдян йайынмыр.

Мцшкиназ ханым сящятиндян данышыр… Бирдян аллаща йеня шцкцр етмяйя башлайыр… Мяня иснишян яфсаняви гящряман ана бюйцк гызы Вцсалянин тойундан щявясля данышаркян йеня кюврялиб аьлайыр… Вцсаля тойундан атасы цчцн о гядяр аьлады Ки…Мян онун илляр узуну бу щясряти дашыдыьыны щеч щитсс елямямишдим…

… Яфсаня дя аьлайыр… Салатын отагдан чыхыр…

Онларын гями мяня дя сирайят едир. Цзляриндян, эюзляриндян тябии кядяр, гцсся охунан бу инсанларла саьоллашаркян црякдян эялян фикирлярими бюлцшцрям:Ким гимят верир версн. Вермир вермясин.Сиз яфсаняви гящряманларсыз. Сиз вятянин, торпагларымызын гящряманларысыз. Минилляр тарихи олан торпагларымызын. 200 вятян ювладынын хиласы цчцн, намус-арын йад айаглар алтына атылмамасы цчцн баласыны гурбан Верян ана яфсаняви гящрямандыр.Аллащын – йараданын щюкмц иля йенидян щяйата гайыдан, вятянин эяляъяйинин кешийиня атылан кюрпя дя еляъя.

Эяляр заман, чатар юмцр, сизли бизли Салатынын, Мцшкиназ ханымын адына еля мящз о мешяляримиздя «Яфсаняви гящряман Анна вя бала» щейкяли уъалдарыг.

Хатиря Гулийева

СОВЕТИН БИР КИТАБЛЫГ «МАТЕРИАЛЫ

…17 илдя хейли йашлашмыш,кцскцнлцкдян безиб сяртляшмиш Хоъалы кядярим, тяяссцбкеш дярдимля бу адамларындан, мешяляриндян,мязарларындан, беляъя шящидляриндян тутмуш щавасына,гышына,гарына кими инъидилмиш,эенасидя мяруз галмыш,индии йалныз вятян хяритямиздя,бир дя эцн-эцндян азалан гейретли инсанларымызын хатиряляриндя йашайан Хоъалы Милли сойгырымына маарифчилик «лцьяти»-- йяни бцсбцтцн она- о ьцдщиш щадисяйя щяср олунмуш 16 сящифялик гязет чыхармыг истядим. Даща конкрет десям рящбярлик етдийим «Ъащан+»гязетинин бир нюмрясини Хоъалы фаъиямизя щяср етмяк гярарына эялдим.

Аз гала язбяр билдийим 17 иллик гара тарихимизя Аид ялимдя олан,яслиндя демяли бцтцн халгымызын ялиндя олан материаллара няся бир йени ялавя мараьына дцшдцм.

… Каш дцшмйяйдим. Чцнки бу мараьым мяни нечя эунляр бу ъидди мярамымы щяйата кечирмяк гцввямдян мящрум еляди. Цзляшдийим бир Олай мяним онсуз да нормал олмайан сящщятими лап алт-цст еляди…Неъя,нийя, дейяъяйям. Дейяъяйям,она эюря ки, демясинляр щамы кими мян дя лалам, карам, корам. Щяр мянада юлцйям. Амма бир аздан дейяъяйям.

Яввялъя 1988-ъи илдя йай айларынын бириндя Ленинграда аиляви динъялмяйя эетмишдим. Русийанын Ян бюйук мяркязи мядяниййят шящяри олан Ленинград да бцтцн музейляри демяк олар Ки, эязиб Ермитажда да олдум. «Золотой палата»адланан хцсуси салона ися эириш нювбяли иди. Бунун цчцн эеъядян нювбя сахламаг, билети сящяря йахын алмаг лазым иди. Галдыьым щотел Халтурина кцчясиндя, Ермитажын лап ики аддымлыьында йерляширди .Щявясляниб билет цчцн эеъянин бир йарысы эетдик Ермитажын арха гапысынын юнцня. Бир-ики саат мцхтялиф юлкялярлян эялмиш туристлярля цнсиййятдя олдуг. Бирдян бир белорус азярбайъанлы олдуьумузу юйряниб Милли вязиййятля марагланды. Ики кялмя данышмамышдым ки,ики ермяни-ата вя оьул айдын щисс олунан агресийа иля иряли атылдылар. Вящши сясля тцрк эенасидиндян данышмаэа, чанталарында санки яввялъядян щазыр олан, бир гядян дя рясам тяхяййцлц иля ишлянмиш скилет шякиллярини ятрафдакылра пайламаьа башладылар.Онлара вя адамлара «бяйям бу шякилляр индинин шяклляридир, индии кими тягдим едирсиз?»суалыны вермяйимя пешман олдум,цзяримизя аз гала, лап доьурдан щцъума кечдиляр. Щеч кяс онлары сакитляшдиря билмирди. Юзляриня бялли «тарихлярин»дян баьыра-баьыра данышыр, щамынын онлаы инанмасы цчцн «дяридян-габыгдан» чыхырдылар.О гядяр щарай-щяшир салдылар ки, анам горхду, баъымла мяни нювбямизя аз галса да щотеля гайтарды.

Буна бянзяр башга бир хатирям … 1989-91-ъи иллярдя Москвада М.Горки адына Дцнйа Ядябиййаты Институтунда узунмцддятли елми езамиййятдя олдуьум вахтлар, бир эцн бир эюркяминдян бядбяхтлик йаьан ермяни баласынын чийниня аьырлыг эятирян, ону бир гядяр дя яйиб йазыг эюстярян чантасыны отагбаотаг эязяряк ачыб-тюкдцйцнцн шащиди олдум. Диггятля изляйирдим ону. О тамамиля танымадыьы адамларла саламлашыр, антасындан галаг-галаг эеносид тясвирли шякилляри эюстярир, вар гцввя иля тямасда олдуьу адамлары буна марагландырыб, юзляри, вязиййятляри, азярбайъанлыларын онлара зцлм етдикляри ряйини йарадырды… Чох мядяни, йцксяу сявиййяли рус вя диэяр миллят алимляри тябии буй ад Адамы отыгларындан, институтдан говмурдулар. О ися бундан файдаланараг баъардыгъа бизи-биз тцркляри, азяри тцрклярини вящши кими гялямя верирди. Онда да, индии дя дцшцнцрям ки, бу ермяни тяблиьат цчцн хцсуси олараг тялим кечмиш, эюндярилмиш дашнак иди.

Еля щямян иллярдя йеня Москвада Йазычылар Иттифагында ( «ИМЛИ»-йя чох йахын иди вя щямйерлимиз Валещ Рзайевин мещрибан цнсиййятиня эюря мян тез-тез эедирдим ора) щамы колидарда олан телевизорун гаршысына йыьышмышды. Бир ермяни нцмайяндя иля Азярбайъандан олан (Шушадан)……??????????Вагиф(ону ермяиляр дейясян юлдцрдцляр, йа да самолйотда юлдц….???????????? Сяс вермясини эюстярирдилр. Бир нечя ермяни щяйаъандан юлцрджцляр. Юзлярини ня гядяр тямкинли эюстярмяйя чалышсалар да алынмырды. Атмаъалары да юз йериндя. Сяс вермя бизим хейримизя битяркян ися онлардан бири ермяни юзял эенетик типик характери иля «ня йахшы, ня йахшы беля олду.ЙохсаБиз удсайдыг, гялябямизя эюря ня гядяр эцнащсыз адамымызы гыраъагдылар », деди.

Щеч кяс она реаксийа вермяди. Чцнки онун сахта эцлцшц, сцни давранышы эюз юнцндя иди. Бу «йазычылары»алдада билмязди…

Гарышганы филя чевирмяк, йох тарихлярини «бюйцк ермянистан»хцлйасына баьламаг ясрляр бойу ермянинин иши-пешяси олуб. Индии дя онларын тяблиьат машынлары эцълц сцрятля ишляйир. Онлар тцркляри, бизляри гараламаг, дцнйайа, дцнйанын мцасирляриня дя йох,тарихя вящши тцрк образы йазмаьа майа гойурлар, бизимкиляр «сясли»эюзялляря… Онлар бизим «Сары эялини» юз ифаларында мин шякилдя гызыл лентлярля интернетля йашадырлар, биз йалныз бир-ики аьыз «бу Ки, плаэиатдыр» дейирик.

Эялиб чыхырам Совет мцяллим Олайыма… Яввялдя дедийим мясяля цзяриня… Ай кишиляр, йахуд да ай киши кими мярд гадынлар. Хоъалы Эенасиддир! Хоъалы Дцнйанын ган аьладыьы Нагасаки, Херасимо Фаъиясинин гардашыдыр… Буну дейиб дцнйаны айаьа галдырмаг олар. Бу щягигятля ермянинин вящши олдуьуну анбаан сцбцт етмяк олар…

Демирям Ермитажларфын гаршысына тяблиьатчылар эюндярилсин.Демирям йазыг бир эюркями олан тяблиьатсы сечилсин вя Хоъалы сойгырымынын эерчяк фотоларыны долдуруб Верин чийниня, йоллайын шящярбяшящяр, институтбаинститут Ки, «ай дцнйа бизи ермяни бу эцня гойуб»!

Щеч олмаса ХОЪАЛЫНЫН БАКЫДАКЫ НЦМАЙЯНДЯЛИЙИ кими ону да демяйин Ки, биз дя йалныз бу материал вар… Бир китаб йазмаг олар бу бир макина вярги иля!!!

Бу мютябяр нцмайяндялийин мютябяр нцмайяндясинин мяня тягдим етдийи О бир вяряги язиз охуъулар Сизин мцшащидянизя,мцзакирянизя бурахырам.

Ону да децим Ки, Сиз яслини эюрмцрсцнцз, язик-язикдир о вяряг.Архасында да гара карандашла ъызма-гаралар едилиб.Цзяриндя Ки, мялуматлардан бири дя ялля дцзялдирилиб. Чятинмиш, мцшкцл мясяля имиш биръя вяряги йенидян компйутерля йазмаг вя тарих кими Ян азы сялигя иля сахламаг. Она эюря беля дейирям Ки, бу вярягин юзц Совет мцяллимин илк нювбядя Хоъалы шящидляринин рущуна мцнасибят юлчцсцдцр… Щяля Вятяня, вятян ювладына щяля щесабына «чюряк йедийи», вязифя дашыдыьы юз щямйерлиляриня мцнасибятини демирям…

Хоъалы фаъиясинин 17-ъи илдюнцмцня 2 щяфтя галмыш эетмишдим Бакы нцмайяндялийиня. Совет мцяллимя гядяр дцшцнцрдцм Ки, мяни бу бинада Хоъалыйа щяср олунмуш Стендлярдян ибарят Эушя гаршылайаъаг. Дцшцнмцшдцм ки,бурада аб-щава мяня 17 ил яввялин аьры-аъысыны даща дяриндян йашадаъаг.

Сящв дцшцнмцшдцм!Йанлыш фикирляшмишдим. Хоъалынын Бакы нцмайяндялийи цфунят ийи верян, бялкя Ян уъгар даь районларымыздан биринин 70 иллик совет тархи олан, тямиря ещтийаълы бир идарясини хатырлатды.

Совет мцяллимин юзц дя Хоъалы ящвал-рущиййясиндя дейилди. Гаршысында колиндарымы, визит вярягиними дейим, тяхмини онлары хатырладан артыг чап олунмуш галаг-галаг «материал»варды. Мян ичяри кечдикдя тялясик онлары еля столун цстцндя олан капрон клока долдурмаьа башлады. Марагландым.Дцзц Хоъалы календары билиб марагландым Ки, буну да гязетдя ишыгландырарам… Совет мцяллим ачыг кобудлугла «бу Сизя Аид дюйцл»дейиб, тялям-тялясик дя щямин о бир парча «щюрмятсиз»етдийи тарихимизи мяним габаьыма туллады. Мян сюзляримя чох диггятлийям вя архайын ола билярсиз Ки, няйи йазырам там дцзэцн дцшцнцлмцш анна дили сюзляримизля ифадяляндирирям фикирлярими.

Мян бу «тулламыг» щярякятиня бцс-бцтцн мат-мяяттял галдым. Отурдуьум айаьа галхдыьым бир олду. Реаксийамы да ачыг билдирдим. Будурму мяня веряъяйиниз материалларыныз, Шащмар мцяллим буну вермяйи тапшырыб Сизя?

Совет мцяллим советляр сайаг сойуглугла «бундан бир китаб»йазмаг олар деди. Мян онун бу мцнасибятини ялбяття Ки, анладым. Она эюря вяряг тулланды Ки, мян онун Хоъалы илдюнцмц яряфясиндя лазымы ишля дейил,клока долдурдуьу «материалларла»мяшьул олдуьуну эюрмцш, даща яъаиб бунунла марагланмышдым…

… Совет мцяллимдян «ону мяшьулиййятиндян»айырдыьым цчцн цзр истяйиб «ораны» тярк етдим. 5 нюмряли Хястяхананын гаршысындакы дайанаъаьа гядяр олан узун, йарыпалчыглы йолу Ермитажын билет нювбясиндя щеч нядян ортайа дцшцб бар-бар баьырараг юз халгынын тцрклярин ишэянъяси алтында олдуьуну мцхтялиф юлкялярдян эялмиш туристляря ъар чякян ермяни дыьасыны хатырларым…

Эери чякиля билмяздим. Лагейдъясиня газети чап етмякдян ваз кечсяйдим мян дя Советлярин бири олардым.Йох, баъардыгъа даща сиди гязет чыхармаг.О гядяр дольун материалы Ки, гой Совет мцяллимин юзцня утанъ олсун. Неъя йяни «олан материалымыз еля будур»!Йахуд да 17 илдя ня вар иди дашыййыб апарыблар…

Апарыблар, яъяб еляйибляр!!! Эяряк щяля Сиз тон-тон пайлайасыныз… Башга вахт щамы юлкя президентинин тапшырыгларыны йериня йетирмякдян дил-дил ютцр.Бяс ъянаб Илщам Ялийевин ???????????????????? нитгиндяки Тапшырыг__ Ермяни тяблиьат машыныны гырараг юз щягигятляримизи дцнйайа йайамаг тапшырыьы нийя унуждулур…

Сиз дейин,бу нядир? Сиз дейин компйутерин, йазынын,информасийанын йайым имканларынын бу гядяр эениш олдуьу бир вахтда вя Хоъалы фаъиясинин илдюнцмцня бу гядяр йахын бир вахтда биръя вярягми олар, тапылар ялагядар идарядя?!

Беля!. Гой буй азы лазымы адамлара советляр кими Советлярин дя ишя йарарсыз олдуьуну анлатсын.Щяр шейдян яввял она эъря Ки, бизя Хоъалы тарихимизи тякъя иш наминя дейил, вятяндашлыг щисси кими йашаданлар лазымдыр…

Хатиря

 

 

Bölünmüş Türkçe’yi Toparlamak

Email Print PDF

Türkçe, Çin ve Avrupa ile Rus-Arap ülkeleri arasında 40 dilcikten oluşmuş 200 milyondan çok kişinin ana dilidir. Türkçe için 40 kadar dilime bölünmüş yazı dili kullanılmaktadır. Bu dilimler arasında en çok konuşulanı Batı Türkçesi içindeki Türkiye ve Azerbaycan Türkçesidir. Her ikisi ise tercüman olmadan anlaşılabilir düzeyde olup tek dil olarak birleştirilmesi mümkündür. En çok konuşulan Türk dilcikleri olan Türkiye, Azerbaycan ve Özbek Türkçeleri içinde Farsça, Arapça büyük bir orana sahiptir. Bu sebeple Eski Türk diline en yakın Sibirya, Altay, Kazak, Kırgız v.b. Türkçenin dilcikleri ile Batı Türk dilcikleri anlaşılabilirlik için uzak kalmıştır.

Türk lehçe( veya diyalekt)lerini Çin dil ailesi ile karşılaştırma yapmak gerekir. Çin dil ailesinin içinde bir bütünlük göstermediği, ayrı düşen taraflarının Türk lehçelerine oranda daha çok olduğu belirtilmektedir. Buna karşılık günümüzde Türk dili farklı dil gibi birleşemez olarak Azerice, Türkçe, Türkmence diye bölünmüş şekilde iken Çince ise bütünmüş gibi sunulmaktadır. Standart Çince, Ortak lehçe olarak kullanılan Mandarin dili 800 milyona yakın konuşanı ile Çin’de en çok konuşulan Çin dilidir. Çin’in resmi dili Mandarin dilinin Pekin Çincesi esas alınarak düzenlenmiştir. Çinliler ise Çince olmayan Mandarin yerine yaygın söz manasına gelen Putonghua tabirini kullanmaktadırlar. Günümüzde Mandarin ile Putonghua farklı bir mana ifade eder. Putonghua resmi dili ifade ederken Mandarin ise Çin’deki en yaygın lehçeyi ifade etmektedir. Neredeyse 400 milyona yakın Çin’deki diğer Çinliler ise birbirinden çok ayrı Vu, Kantonca, Min, Jin, Şiang, Hakka, Gan gibi çok sayıda lehçeler ile konuşmaktadır. Bunun yanında Çinliler yazı dilleri ile konuşma dillerini tam olarak ayırmışlardır. Sonuç olarak Çin dil ailesi standart Çince ile bölünmekten kurtarılmış ve yazı dilinde ortaklık sağlamış bir haldedir.

 

Çin dillerinin coğrafi dağılımı

 

Makale yazılmaktadır.

 

Bulaklar

Çince Konuşma Kılavuzu http://turkish.cri.cn/1/more/1265/ZTmore1265_9.htm

 

 

Dış Türkler Başkanlığı “Türkiye’nin Diasporası “

Email Print PDF

27 Şubat Cumartesi günü İstanbul’da çok önemli bir toplantı gerçekleştirildi.  Dış Türkler Başkanlığı’nın istişare toplantısı nedeniyle Balkanlar’dan, Asya’dan, Orta Doğu’dan, Avrupa’dan ve Amerika’dan Türk dünyasını temsilen yaklaşık 1700 kişi bu toplantıya katıldılar. Bu kadar geniş çaplı bir toplantı ilk kez yapılıyor.

Read more...
 
  • «
  •  Start 
  •  Prev 
  •  1 
  •  2 
  •  3 
  •  4 
  •  5 
  •  6 
  •  7 
  •  8 
  •  9 
  •  10 
  •  Next 
  •  End 
  • »
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL
Bu anda 100 ziyarətçilər saytda

Tanıtımlar

BASİT TÜRKÇE SÖZLÜK
http://www.tdkterim.info/imgbts/logo.gif

GENİŞ TÜRKÇE SÖZLÜK
http://www.turkbirdev.org/resimler/makaleler/32050912TurkBayraklari.jpg


Səs ver

Evlənmək üçün hansı Türk ölkəsini tərcih edersiniz?