Türk Dünyası Birleştirilmiş Türkçe Sözlüğü Projesi
Türk Dünyası Birleştirilmiş Türkçe Sözlüğü Projesi ve Okullardaki Ders Kitaplarındaki Kelimeler
Bir geniş sözlük düşünüyorum. Çağımızın Divanı Lügati Türk'ü gerçekleştirilebilir. İçinde bütün Türkçe bulunsun. Ta Göktürkçeden Karahanlıcaya sonra Osmanlıcaya sonra da günümüz Türk lehçelerine kısacası tarihi ve günümüz Türk Dünyasının kullandığı bütün kelimelerini içinde bulabilmeliyiz. Türk Dünyası içindeki kelimeleri Arapça, Farsça, Rusça, Peştunca, Moğolca v.b. diye yok etmemeliyiz. Kelimeler için kısır döngü içinde barınmak zor olacaktır. Ne kadar çok kelimemiz olursa o kadar çok anlatım olacaktır. Başka dillerden geniş Türk diline girmiş olan kelimeleri her ne kadar kullanımda tutsak da tabiki öncelik olarak Türk diline ait kelimeler var olmalıdır. İlköğretim ders kitapları günümüz Türk Dünyasının ortak kullandığı Türkçe kökenli kelimelerin yoğunlukta olduğu kitaplardan oluşmalıdır. Ortaöğretim ders kitapları ise tarihi ve günümüz Türk Dünyasının kullandığı bütün kelimelerden oluşmalıdır.
Belirtilen sözlük, dil ve bilgisayar uzmanları yardımıyla oluşturulabilir. Sözlük içinde her bir Türk lehçesine ait kelimeyi farklı renk ile gösterilmesi kullanımda kolaylık sağlayabilir. Telaffuz (diyalekt) farklılığı mevcut ise gönderme yapılabilir. Mesela yıl kelimesi Kırgız Türkçesinde “cıl” olarak söylenirken Tıva Türkçesinde “çıl” olarak söylenmektedir. Türk Dünyasının çoğunluğunda bu kelime yıl olarak telaffuz edilmektedir. O halde jıl,cıl, çıl v.b. kelimeleri yıl kelimesine yönlendirme yapmak gerekmektedir. Turkuvaz renkte Tıva Türkçesinde çıl kelimesi yazılıp açıklama kısmına bakınız (veya görünüz) “yıl” olarak bir yol haritası çizilebilir.
Bu geniş sözlük tamamlandığında inanıyorum ki Türkçe çok daha güçlü ve diğer dillerin sözlüklerinden ağır olacaktır. İlk basamakta bütün Türklere bütün Türkçeyi öğretmek gerekiyor. Bütün Türkçenin sözlüğü ve düzeni kaburgalaştırılmalıdır. Ardımızdan gelecek nesil öz dilini Meriçten Yeniseye ve daha ilerisine kadar bilebilmelidir.
Tıva Türkçesi Öğrenimi
| 1 Кичээл - 1. Ders | | Тыва
Кирил Алфавиди | Türkiye
Latin Alfabesi | | A | A | | Б | B | | Ж | J | | Ч | Ç | | Д | D | | Э | E | | Ф | F | | Г | G | | Х | H | | Ы | I | | И | i | | К | K | | Л | L | | М | M | | Н | N | | Ң | n (damaktan) | | O | O | | Ө | Ö | | П | P | | Р | R | | С | S | | Ш | Ş | | Т | T | | У | U | | Y | Ü | | В | V | | Й | Y | | З | Z | | Е | YE (söz başında) | | Ë | YO | | Ц | TS | | Щ | ŞÇ | | Ю | YU | | Я | YA | | Ъ | Kesme işareti | | Ь | İnceltme işareti | Tıva Türkçesi’nin belirgin hususları: Kelime başındaki “y”ler Tıva Türkçesi’nde “ç” olur: çaş (göz yaşı), çok (yok), çeñge (yenge), çok (yok), çurt (yurt), ças- (yaz-), çarış- (yarış), çer (yer), çürek (yürek).
Türkiye Türkçesi’nde “g” ile başlayan Türkçe kelimeler, Tıva Türkçesi’nde bazen “k” ile başlarken çoğunlukla h ile başlamaktadır: kel- (gel-), köstük (gözlük), körüş (görüş), hün (gün), herek (gerek), hülümzürüür- (gülümsemek). Türkiye Türkçesi’nde “d” ile başlayan Türkçe kelimeler çoğunlukla Tıva Türkçesi’nde “d” ile başlarken bazen t şeklini de görmekteyiz: dıl (dil), diskek (diz), düş- (düş-), dag (dağ), dört (dört), tar (dar), teve (deve).
Türkiye Türkçesi’ndeki sonradan değişmiş olan varmak, vermek ve var kelimelerinde bulunan “v”, Tıva Türkçesi’nde Eski Türk dilindekini muhafaza etmiş olup “b”dir: bar- (var-), ber- (ver-), bar (var), 2 Кичээл - 2. Ders Экии -Merhaba Силерниң адыңар кым?-Adınız / isminiz ne? Мээң адым Фатих.-Benim adım (ismim) Fatih. Кандыг-дыр силер?-Nasılsınız? Кандыг-дыр сен? -Nasılsın? Кайы-хире тур сен?-Nasılsın? Байырлажыр – VEDALAŞMAK Байырлыг-Hoşça kalın Менди чаагай-Hoşça kalın/ Güle güle Ужурашкыже-Görüşürüz Чугаалар-KONUŞMALAR
Бо дептер (кыдырааш) бе? - Bu defter mi? Чок, бо дептер эвес-дир. Бо ном-дур -Yok, bu defter değil. Bu kitap. Сенде Түрк дылдар сөстүгү (словары) бар бе? -Sende Türk lehçeleri sözlüğü var mı? Чок, менде чүгле Тыва дылында сөстүк бар.-Yok, bende sadece Tıvaca sözlük var. Мен Тыва дыл өөренип тур мен -Ben Tıva dilini öğreniyorum Мооң Тыва дылда ады чүү?-Buna Tıvacada ne deniliyor? Силер Түрк дылды билип тур силер бе?- Siz Türkçe anlıyor musunuz? Ийе, дөмей сөстер хөй.-Evet, benzer sözler çok var. Бо өг (бажың) бе?- Bu ev mi? Ийе, өг-дүр -Evet , ev Компьютер. Бо сөстү Түрк дылче очулдуруңар?- Komputer. Bu kelimeyi Türkçe yazınız. Билгисайар-Bilgisayar Мен силерни билдим-Ben sizi anladım Силер өөренип тур силер бе?-Okuyor musunuz? Ийе-Evet Кайда?-Nerede? Институтта-Enstitüde А силер? - Peki, ya siz Ажылдап турар мен -Çalışıyorum. Кайда ажылдап турар силер?-Nerede çalışıyorsunuz? Садыгда - Mağazada Шак каш-дыр? -Saat kaç? Дөрт шак - saat dört oldu Tanışma-Таныжылга Tanışabilir miyiz? - Таныжып алыр бис бе? Sizler ile tanıştığıma memnun oldum- Силер-биле таныжары өөрүнчүг-дүр. Ad (isim)- Ат Tanımadığı-Таныш эвес (Танывазы) Adınız nedir? Адыңар кымыл? Adım Fatih- Адым Фатих Sizin adınızı hatırlayamadım- Силерниң адыңарны уткан-дыр мен Değerli dostum - Эргим өңнүк Tanıştırayım, bu benim ailem- Таныжыңар, бо мээң өг-бүлем Bu benim eşim İnci -Бо мээң кадайым Чинчи Oğlum-оглум Kızım-уруум Kardeşim- дуңмам Ağabeyim- акым Ablam -угбам Komşularımız- кожаларывыс Arkadaşlarımız- эштеривис
|
Tıva’daki bölgelerin Nüfus ve Yüzölçüm Bilgileri
Tıva Sibirya’nın güneydoğusunda yer alan bir Türk ülkesidir. Türkiye’nin İç Anadolu bölgesinden büyük bir yüzölçüme sahip Tıva’nın, yaylaları meşhur olup çok sayıda akarsu da vardır. Yenisey akarsuyu en önemli akarsudur. 1941 yılından önce Tıva’da kullanılan alfabe Türkiye’nin şimdi kullandığı Latin alfabesine çok yakın idi. Ülke nüfusunun çoğunluğu Tıva Türklerinden meydana gelmektedir. Nüfusun % 85’i Tıva Türkleri, % 12’si Ruslar, % 3’ü diğerleri oluşturur. Tıva’daki bölgelerin Nüfus ve Yüzölçüm Bilgileri (2004 yılı)
Bölge Bölge merkezi Yüzölçümü bin km² Nüfus Nüfus yoğunluğu(km’ye) Genel - 168,6 306,5 1,8 Kızıl (şehir) - 0,2 105,9 529,0 Ak-Dovurak (şehir) - 0,1 13,2 271,0 Bay-Tayga Teeli 7,9 12,4 1,6 Barın-Hemçik Kızıl-Majalık 6,3 12,5 2,0 Çöön-Hemçik Çadaan 6,5 21,0 3,2 Kaa-Hem Sarığ-Sep 25,7 12,9 0,5 Kızıl bölgesi Kaa-Hem 8,5 22,4 2,6 Möngün-Tayga Mugur-Aksı 4,4 6,0 1,4 Övür Handagaytı 4,5 7,9 1,8 Piy-Hem Turan 8,2 11,3 1,4 Süt-Höl Suğ-Aksı 6,7 8,4 1,3 Tandı Bay-Haak 5,1 13,7 2,7 Tere-Höl Kungurtuğ 10,1 1,8 0,2 Tes-Hem Samagaltay 6,7 9,0 1,3 Toju Toora-Hem 44,8 6,0 0,1 Ulug-Hem Şagaan-Arığ 5,3 19,5 3,7 Çaa-Höl Çaa-Höl 2,9 6,4 2,2 Çedi-Höl Hovu-Aksı 3,7 8,0 2,2 Erzin Erzin 11,1 8,2 0,7 Belirtilen sayılar bin olarak düşünülmüştür. 2004 yılı nüfus sayımında 306500 olan nüfus 2008’e gelindiğinde 308557 kişi olmuştur. Baş şehir Kızıl 2004’te 105900 iken 2008’de 108100 kişiye ulaşmıştır. Yıllara göre nüfus ve nüfusun cinsiyet ile kır-kent nüfus oranı aşağıda belirtilmiştir. Yıllar Nüfus Erkek Kadın Şehirli Köylü 1945 95,4 - - 6,7 93,3 1959 171,9 48,8 51,2 29,2 70,8 1970 230,9 49,3 50,7 37,7 62,3 1979 267,6 49,2 50,8 42,0 58,0 1989 308,5 49,1 50,9 47,1 52,9 2002 305,5 47,5 52,5 51,5 48,5 2003 305,5 47,5 52,5 51,7 48,3 2004 306,5 47,5 52,5 51,9 48,1 2005 307,7 47,3 52,7 52,4 47,6 Bulak Geografiya Respubliki Tıva , Kızıl 2006
Kırgızistan Etnik Nüfusundaki Önemli Değişimler
Son yıllarda Kırgızistan’da en fazla artan nüfus oranı Kırgız, Özbek ve Uygur Türkleri olmuştur. Özellikle Kırgız nüfusunun neredeyse % 70’e yaklaşması önemli bir aşama olmuştur. Rus ve diğer Hıristiyan nüfusun azalması ülkedeki homojenlikte önemli bir unsur olmaktadır. Kırgızistan’daki 2001 ve 2005 nüfuslarını karşılaştırırsak şöyle bir tablo göz önüne gelir. Uluslar 2001 Yüzdelik 2005 Yüzdelik (bin kişi) (bin kişi) Kırgızlar 3228,1 % 65,7 3458,2 % 67,9 Azerbaycanlar 14,7 % 0,3 15,17 % 0,3 Ermeniler 1,3 % 0,0 1,2 % 0,0 Beloruslar 2,9 % 0,1 2,1 % 0,0 Gürcüler 0,7 % 0,0 0,7 % 0,0 Dunganlar 54,0 % 1,1 58,0 % 1,1 Yahudiler 1,2 % 0,0 0,8 % 0,0 Kazaklar 42,6 % 0,9 40,9 % 0,8 Koreliler 19,7 % 0,4 18,9 % 0,4 Letonlar 0,2 % 0,0 0,1 % 0,0 Litvanyalılar 0,2 % 0,0 0,2 % 0,0 Moldovanlar 0,8 % 0,0 1,0 % 0,0 Almanlar 18,2 % 0,4 13,0 % 0,3 Ruslar 574,2 % 11,7 502,5 % 9,9 Tacikler 43,8 % 0,9 46,3 % 0,9 Tatarlar 43,8 % 0,9 38,5 % 0,8 Ahıska Türkleri 34,1 % 0,7 35,4 % 0,7 Türkmenler 0,5 % 0,0 0,4 % 0,0 Özbekler 684,3 % 13,9 726,2 % 14,3 Uygurlar 47,8 % 1,0 49,8 % 1,0 Ukraynalılar 45,2 % 0,9 32,8 % 0,6 Estonlar 0,2 % 0,0 0,2 % 0,0 Çeçenler 2,6 % 0,1 2,6 % 0,1 Başka uluslar 47,0 % 1.0 47,3 % 0,9 Bulak: Tilibiz-Bizdin Dilibiz , Bişkek 2008
|
